Azerbaycan'dan Bir Örnek Masalın İncelenmesiyle Kahramanlık Yapısının Bilişsel Modeli
Bilişsel Model
DOI:
https://doi.org/10.61620/tfa.113Anahtar Kelimeler:
bilişsel model, kahramanlık yapısı, toplumsal baskı, zihinsel sıkıntı, bilişsel dönüşümÖzet
Bu çalışma, Azerbaycan masallarında temsil edildiği şekliyle kahramanlığın bilişsel modelini inceleyerek, kahramanlık davranışını yalnızca bir anlatı işlevi olarak değil, yapılandırılmış bir zihinsel ve kültürel yapı olarak ele almaktadır. Folklorik, bilişsel anlatıbilim ve kültürel psikolojiyi bütünleştiren disiplinlerarası bir çerçeveden yararlanan araştırma, kahraman kimliğini, karar alma sürecini ve ahlaki eylemi şekillendiren bilişsel mekanizmaları belirlemek için bir Azerbaycan masalları külliyatını analiz etmektedir. Tehlike değerlendirmesi, hedef geliştirme, duygusal yönetim, ahlaki akıl yürütme ve kimlik yeniden inşası gibi dinamik bir bilişsel süreçler dizisi, Azerbaycan masallarındaki kahramanlığı düzenler. Kültürel olarak yerleşik psikolojik gelişim kalıplarını yansıtmak için kahramanlar genellikle çevresel sosyal konumlardan gelir ve ayrılık, sınama, değişim ve yeniden bütünleşme gibi sembolik süreçlerden geçerler. Düşman güçlerin, büyülü bileşenlerin ve doğaüstü yardımcıların, içsel zihinsel çatışmaları ve çözümleri dışsallaştıran bilişsel metaforlar olarak hizmet ettiği gösterilmiştir.
Referanslar
Əsgər, Ə. (2017). Azərbaycan sehirli nağıllarında qəhrəman, Bakı, Elm və təhsil, 2017, -116 səh.
Axundov, Ə. (2005). Azərbaycan nağılları. /tərt. ed. / Beş cilddə.-Bakı: Şərq-Qərb, -2005. -336 s.
Allison, S. T., Goethals. (2019). The metamorphosis of the hero: Principles, processes, and purpose. Frontiers in Psychology. doi:10.3389/fpsyg.2019.00606
Bəşirqızı, M. U. (2018). Azərbaycan və Şimali Amerika Hindu folkloru. Bakı: Mütərcim,. – 376 səh.
Fessler, D. and Edouard Machery. (2006) Culture and cognition. (in: The Oxford Handbook of Philosophy of Cognitive Science, E. Margolis, R. Samuels, and S. Stich, eds., pp. 503–527. New York: Oxford University Press)
Gafarova, S. H. (2025) Didacticism and morality in Azerbaijan children’s literature. https://czasopisma.marszalek.com.pl/uploads/periodicals//23/2305.pdf.
Harari, Y. N. (2018). 21 lessons for the 21st century. New York: Speigel & Grau.
Medin, D. L and Ortony, A. (1989). Psychological essentialism. In S. Vosniadou and A. Ortony (Ed.), Similarity and anological reasoning. New York: Cambridge University Press.
Panigrahi S. S. (2025) Cognitive roots of folklore: Understanding the interplay between mind culture and traditional narratives. Praxis International Journal of Social Science and Literature Vol. 8, No. 5:22-33. May.
Roch, S., Samuelson, C., Allison, S. T., & Dent, J. (2000). Cognitive load and the equality heuristic: A two stage model of resource overconsumption in small groups. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 83, 185-212.
Tehranə, X. (2023 Epic time in Azerbaijan folk tales (Based on folktales gathered in Nakhchivan). Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi. Vol.10 /Num.2. 163-177
Xudaverdiyeva T. (2023) Epic time in Azerbaijan folk tales (Based on folktales gathered in Nakhchivan). Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi. Vol.10 /Num.2. 163-177
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Ulduz Beşir Mürşidova
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
