Kültürel Bellek Aracı Olarak TFA Dergisi ve Efsane Konulu Yazıları
TFA ve Efsaneler
DOI:
https://doi.org/10.61620/tfa.105Anahtar Kelimeler:
TFA, efsane, kültürel bellek, Türkiye folklor araştırmaları tarihiÖzet
Bu çalışmada, Türk Folklor Araştırmaları Dergisi (TFA) ve bu derginin 1949-1980 yılları arasında çıkmış 366 sayısındaki efsane türünü işleyen yazılar konu edilmektedir. Söz konusu dönemde TFA, on yıllarca folklor alanında yayın yapan tek dergisi olmuştur. Dergide, Türkiye coğrafyasının hemen her yerinden, folklorun hemen her konusunda derleme ve inceleme yazıları yayınlamıştır. Amacımız derginin ve efsane konulu 132 yazının kültürel bellek olarak niteliklerini tartışmaktır. Çalışmada kültürel bellek kavramı, Halbwachs’ın çizdiği çerçeveden kullanılmaktadır. Efsane içeriklerinin sakladığı kültürel bellek konusunun ele alındığı kısımda, hem Jason’un efsanelerin gerçeklik boyutunu oluşturan yer, zaman ve deneyim yakınlığı görüşünden hem de Assmann’ın belleğin görüntüleme teknikleri olan zaman ve mekâna bağlılık, gruba bağlılık ve tarihin yeniden kurulmasından yararlanılmaktadır. Çalışma sonunda edilen bulgulardan bazıları şöyledir: Dergi, ilk döneminde, dört konuda kayıt tutarak bir dış belek işlevi görüyordu: folklor öğretimi, folklorcuların tanıtımı, güncel folklor olayları ve sivil folklor arşivi. Dergide yayınlanan efsane konulu yazılarsa şu üç konuda kültürel bellek niteliğine sahiptir: Türkiye folklor çalışmalarında efsane türünün kavranışını kaydetme. İki, efsane araştırmalarının Türkiye’deki gelişimini tutma. Üç, Türkiye sahasındaki çoğu sözlü olarak yaşayan efsanevi kültürel olay, kişi, durum ve değerler, başka bir deyişle efsanenin içeriği aracılığıyla hatırlanmak istenenleri koruma.
Referanslar
Acarlı, S. (2025). Konya’da halk inançları ve efsaneler bağlamında mevlana’nın babasına ait sanduka ile tavus baba türbesi. Lisans Araştırma Yayımlanmamış Ödevi. Danışman: A. Zherdieva. Ankara Üniversitesi, DTCF, Halkbilimi Bölümü., G. K. (2021). “Türk Folklor Araştırmaları Dergisindeki Sözlü Anlatım Türleri Konulu Makaleler Bibliyografyası”, KÜLTÜRK, 4, 11-70.
Akyüz, H. (1954). “Şebinkarahisar Kalesi”, TFA, 62, 988.
Albayrak, N. (2012). “Türk Folklor Araştırmaları”, TDV İslâm Ansiklopedisi, 5, 540-541. Erişim: https://islamansiklopedisi.org.tr/turk-folklor-arastirmalari (10.01.2025).
Arseven, V. (1955). “Karakurt Hamamı”, TFA, 77, 1219-1220.
Assmann, J. (2001). Kültürel Bellek (Çev. A.Tekin). İstanbul: Ayrıntı.
Aytekin, O. (2023). Osmanlı Dönemi’nde Ardanuç Darphanesinde Basılan Nadir Sikke Örnekleri. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 9 (1), 132-156. https://doi.org/10.22466/acusbd.1273992.
Baraz, T., Tetik S. & Özcan N. (1986). Türk Folklor Araştırmaları Dergisi Konu-Yazar Kaynakçası. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi.
Batur, M. (1964). “Gölpazar’ında İnanış ve Rivayetler”, TFA, 180, 3461.
Bekki, S. (2021). “Dünden Bugüne Halk Hekimliği Üzerine Düşünceler”, Halk Kültüründe Sağlık, (Ö.Ceylan Ed.), (ss. 33-37). İstanbul: Motif Vakfı.
Beysanoğlu, Ş. (1974). “Diyarbakır’dan Beş Efsane”, TFA, 302, 7094.
Binbir Gece Masalları-C.2/2. (2000). (Çev. A.Ş.Onaran). İstanbul: YKY.
Bishop, H. J. (2018). “Memory and Legend: Recollections of Penal Times in Irish Folklore”, Folklore, 129:1, 18-38, https://doi.org/10.1080/0015587X.2017.1388006
Boratav, P. N. (2006). Az Gittik Uz Gittik. Ankara: İmge.
Çınar, Y. (1972). “Urfa Yöresinde Karakoyun Efsanesi”, TFA, 276, 6374-6375.
Çobanoğlu, Ö. (2023). “Cumhuriyetimizin Yüzüncü Yılında Türk Halk Bilimi Çalışmalarının Genel Bir Değerlendirmesi”, Türk Dili, 862, 41-77.
Dalgün, G. (1953). “Kastin Ne Moni”, TFA, 45, 709.
Elmas, Y. (1961). “Kızıl Elma Efsanesi”, TFA, 146, 2511-2512.
Elmas, Y. (1962). “Varvara ve Turhal Efsaneleri”, TFA, 160, 2891-2892.
Gökalp, M. (1954). “Keşişin Kızı”, TFA, 58, 926-927.
Gökalp, M. (1968). “Güllü Paşa Kız”, TFA, 226, 4761.
Güleç, H. (1970). “Bayburt’ta Dikmetaş Efsanesi”, TFA, 248, 5562.
Gülseren, C. (2020). “Ahmet Şentürk”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/+madde-detay/ahmet-senturk. Gülüm, E. (2023). Folkloric Memory: (Re)Connecting The Dots For Broader Perspectives. Memory Studies, 16 (6), 1-18. https://doi.org/10.1177/17506980231204175.
Gündoğan, T. (2008). Türk Folklor Araştırmalar Dergisi Dergi İndeksi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi).
Gürçayır Teke, S. (2016). Türk Halk Biliminde Derleme–Çalışmalar, Tartışmalar. Ankara: Grafiker.
Güvenir, A. (1977). “Afyon’un Dişli Köyüne Ait ‘Altı Altın Kazan’ Efsanesi”, TFA, 336, 8054.
Güzel, A. O. (1979). “Paşa Kayaları Efsanesi”, TFA, 357, 8641.
Halbwachs, M. (2017). Kolektif hafıza (Çev. B. Barış). Ankara: Heretik.
Hınçer, İ. (1949). Türk Folklor Araştırmaları’nı niçin çikariyoruz?, TFA, 1, 1.
Hınçer, B. (1980). “Allahaısmarladık”, TFA, 366, 8877.
Hınçer, B. (2023). “İhsan Hınçer ve Türk Folklor Araştırmaları”, TFA, 367, 10-17.
İmer, A. (1963). “İstanbul Boğazı Efsanesi”, TFA, 164, 2997-2298.
İstanbullu, S. (2016). “Türk Folklor Araştırmaları Dergisi Müzik Yazıları Bibliyografyası”, Akademik Bakış Dergisi, 54, 484-505.
Jason, H. (1971). “Concerning the "Historical" and the "Local" Legends and Their Relatives”, The Journal of American Folklore, 84 (331), 134-144.
Karahan, B. S. (1969). “Hekimhan’dan Altı Efsane”, TFA, 243, 5438-5439.
Kırzıoğlu, M. F. (1969). “Kars’a Ait Beş Efsane”, TFA, 244, 5449-5452.
Kızıldağ, Edip (1977). “Rüya Satın Alan Çoban”, TFA, 332, 7936-7937.
Lotman, Y. (1992). İzbrannıye stat’i. Tallinn: Aleksandra.
Nandy, A. (1995). “History's forgotten doubles”. History and Theory, 34 (2), 44-66.
Nora, P. (2022). Hafıza mekanları (Çev.M.E. Özcan). Ankara: Doğu Batı.
Orkun N. (1954). Türk Folklor Araştırmaları. Türk Yurdu, 4, 322.
Önder, A. R. (1963). “Gül Baba Efsanesi”, TFA, 162, 2941.
Önder, A. R. (1976). “Mama Hatun Efsanesi”, TFA, 326, 7750-7751.
Önder, A. R. (1977). “Altın Kalbur”, TFA, 331, 7911-7912.
Önder, M. (1954). “Konya’da Tavus Baba Efsanesi”, TFA, 54, 860.
Önder, A. R. (1962). “Bir Efsane Baharat ve Atik”, TFA, 156, 2772.
Önder, M. (1967). “Eğirdir”, TFA, 219, 4553.
Örnek, S. V. (1977). Türk halkbilimi. İstanbul: İş Bankası.
Özder, M. A. (1966). “Şavşat’ta Yığılı Yayla ve Satıl-El Kalesi”, TFA, 205, 4151-4153.
Özder, M. A. (1969a). “Ardanuç Gevhernik Kalesi ve Nazarla İlgili Bir Efsane”, TFA, 235, 5200.
Özder, M. A. (1969b). “Ardanuç Gevhernik Kalesi Üstüne Başka Bir Efsane”, TFA, 237, 5270-5271.
Öztelli, C. (1967). Folklorun konusu ve derleme metodu. TFA, 214, 1-2.
Sakaoğlu, S. (1978). “İğde Yolu ve Ersandık Efsaneleri”, TFA, 352, 8493.
Sarıyıldız, B. (2022). Anadolu’nun fethi döneminde Şebinkarahisar Kalesi (1018-1081). Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 53, 156-166. https://doi.org/10.17498/kdeniz.1067646.
Saygı, O. (1970). “Sarıgöl-Dömeke Savaşında Türk Mucizesi”, TFA, 255, 2753.
Saygı, O. (1958). “Genç Osman ve ‘Şeyh Murtaza’ Efsanesi”, TFA, 108, 1732-1733.
Seyidoğlu, B. (1977). “Mit, Masal ve Lejand”, TFA, 338, 8085-8086.
Şakar, G. (2025). Yerel Efsane Araştırmaları. Lisans Araştırma Yayımlanmamış Ödevi. Danışman: A.Zherdieva. Ankara Üniversitesi, DTCF, Halkbilimi Bölümü.
Tan, N. (1979). “Türk Folkloru’un büyük kaybı”, TFA, 364, 8843.
Türkmen, F. (1977). “101 Anadolu Efsanesi”, TFA, 335, 8017.
Ulunay, R. C. (1963). “Ramazan Mekabeleri”, TFA, 163, 2967.
Urhan, C. (2020). Türk Folklor Araştırmaları Dergisi’ndeki Masalların İncelemesi. Ankara: T.C. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yüksek Lisans Tezi).
Uyguner, M. (1956). “Anadolu ve Efsaneleri”, TFA, 84, 1331-1332.
Üçyıldız, C. N. (1978). “Yedi Gardaşlar Efsanesi”, TFA, 348, 8378-8379.
Ünver, A. S. (1949). “Ayasofya Türk Efsaneleri Hakkında”, TFA, 1, 9-13.
Zherdieva, A. (2013). Legend as a form of cultural memory. VIIth International Cultural Studies Symposium. Memory and Culture. Bilkent University. CD.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Asya, Çiğdem Kara
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
